Słownik pojęć

Ten słownik stanowi fundament całej encyklopedii. Wszystkie pozostałe sekcje odwołują się do definicji zawartych tutaj. Jeśli szukasz wyjaśnienia konkretnego terminu — zacznij od tego miejsca.

Spis treści

Materiały bazowe

PMMA (plexi, akryl, szkło akrylowe)

Polimetakrylan metylu — przezroczysty termoplast o najwyższej spośród tworzyw sztucznych przepuszczalności światła (do 92%). W branży stosuje się zamiennie nazwy: plexi, pleksi, akryl, szkło akrylowe, szkło organiczne.

Właściwości kluczowe

  • Przepuszczalność światła do 92%
  • Gęstość 1,18 g/cm³ (ok. połowa masy szkła)
  • Temperatura eksploatacji do 70°C (bezpieczna), do 50°C (komfortowa)
  • Odporność na uderzenia ok. 3× większa niż szkło
  • Odporność chemiczna dobra na kwasy/zasady, wrażliwy na rozpuszczalniki

Warianty produkcyjne:

  • PMMA ekstrudowane (XT) — tańsze, łatwiejsze w obróbce mechanicznej, mniejsza odporność na pękanie punktowe. Stosowane w większości zastosowań standardowych.
  • PMMA lane (cast, GS) — droższe, lepsze właściwości optyczne i mechaniczne, możliwość uzyskania grubszych płyt bez naprężeń. Preferowane dla elementów konstrukcyjnych.
  • PMMA UV-stabilizowane — z inhibitorami promieniowania UV. Zachowuje właściwości przez 10–15 lat w warunkach zewnętrznych.

Typowe zastosowania: stojaki reklamowe, gabloty, oznakowania wewnętrzne, fronty meblowe, panele dekoracyjne, kasetony świetlne.

Zobacz także: Porównanie PMMA vs Poliwęglan

Poliwęglan (PC)

Poliwęglan — amorficzny termoplast inżynieryjny o najwyższej wśród tworzyw przezroczystych odporności na uderzenia. Około 250× bardziej wytrzymały na uderzenia niż szkło.

Właściwości kluczowe

  • Przepuszczalność światła do 89%
  • Gęstość 1,20 g/cm³
  • Temperatura eksploatacji -40°C do +120°C
  • Odporność na uderzenia 15–20 kJ/m² (vs 10–12 dla PMMA)
  • Zachowanie przy pęknięciu ciągliwe, fragmenty połączone
Uwaga: Poliwęglan jest wrażliwy na alkohole, rozpuszczalniki i niektóre środki dezynfekcyjne. Może pękać naprężeniowo przy kontakcie z alkoholem.

Warianty:

  • PC lity (monolityczny) — pełna przezroczystość, maksymalna odporność
  • PC komorowy — struktura plastra miodu, wysoka sztywność przy niskiej masie
  • PC z powłoką UV — dla zastosowań zewnętrznych
  • PC hard-coated — zwiększona odporność na zarysowania

Typowe zastosowania: osłony maszyn CNC, osłony antywandalowe, zadaszenia, obudowy urządzeń w ekstremalnych warunkach.

Dibond (kompozyt aluminiowy)

Dibond — kompozyt sandwiczowy składający się z dwóch cienkich warstw aluminium (0,3 mm każda) połączonych rdzeniem z polietylenu lub materiału mineralnego.

Właściwości kluczowe

  • Masa ok. 3,8 kg/m² przy 3 mm
  • Dostępne grubości 3 mm, 4 mm, 6 mm
  • Sztywność wysoka przy niskiej masie
  • Odporność na korozję bardzo dobra
  • Obróbka CNC, frezowanie, zaginanie do 90°
Ograniczenia: Krawędzie cięte narażone na wnikanie wody — wymagają uszczelnienia. W strefach nadmorskich wymaga dodatkowej powłoki ochronnej.

Typowe zastosowania: szyldy fasadowe dużoformatowe, litery przestrzenne, tabliczki zewnętrzne, kasetony.

Pojęcia technologiczne

Gięcie tworzyw

Proces nadawania kształtu płytom z tworzyw termoplastycznych poprzez lokalne podgrzanie i formowanie.

Parametr PMMA Poliwęglan
Temperatura gięcia 140–160°C 150–170°C
Min. promień gięcia 200 × grubość 150 × grubość
Sprężynowanie 1–3° na 90° 2–5° na 90°

Sprężynowanie — częściowy powrót kąta gięcia po zdjęciu z formy. Projektując element gięty, należy uwzględnić sprężynowanie i zadać kąt większy o odpowiednią wartość.

Kerf (szczelina cięcia) — rowek frezowany w materiale, który ułatwia gięcie pod ostrym kątem bez nagrzewania.

Narzędzie: PlexiBuilder Pro automatycznie oblicza parametry gięcia → generator.plexisystem.pl

Klejenie tworzyw

Klejenie PMMA:

  • Metoda dominująca: kleje rozpuszczalnikowe (dichlorometan)
  • Mechanizm: rozpuszczalnik rozpuszcza powierzchnie, które łączą się molekularnie
  • Wytrzymałość spoiny: zbliżona do materiału bazowego
  • Czas utwardzania: wstępna 5–15 min, pełna 24–48 h

Klejenie PC:

  • Stosuje się: kleje silikonowe, poliuretanowe dwuskładnikowe
  • Wytrzymałość spoiny: 60–80% materiału bazowego
Typowe błędy:
  • Użycie kleju do PMMA na poliwęglanie → pękanie naprężeniowe
  • Nadmiar kleju rozpuszczalnikowego → zmętnienie spoiny

Cięcie CNC / laserowe

Cięcie laserowe CO₂:

  • Preferowane dla PMMA — czysta, polerowana krawędź
  • Poliwęglan: możliwe, ale żółknięcie krawędzi

Frezowanie CNC:

  • Uniwersalne dla wszystkich materiałów
  • Pozwala na cięcie, frezowanie kształtowe, grawerowanie
Obróbka Tolerancja
Cięcie laserowe ±0,1 mm
Frezowanie CNC ±0,1–0,2 mm
Cięcie piłą ±0,5–1,0 mm

Formowanie termiczne (termoformowanie)

Proces nadawania kształtu arkuszowi tworzywa poprzez podgrzanie do temperatury mięknienia i formowanie w matrycy (próżniowe, ciśnieniowe lub mechaniczne).

Zastosowania: obudowy o złożonych kształtach, litery przestrzenne, kopuły, osłony wypukłe.

Ograniczenia: wymaga formy/matrycy, pocienienie materiału w miejscach rozciągania.

Właściwości materiałów

Rozszerzalność cieplna

Tworzywa sztuczne rozszerzają się pod wpływem temperatury znacznie bardziej niż metale.

Materiał Współczynnik (×10⁻⁶/K)
PMMA ~70
Poliwęglan ~65
Aluminium ~23
Stal ~12
Co to oznacza w praktyce: Płyta PMMA 1000 mm przy zmianie temperatury o 30°C zmieni wymiar o ok. 2 mm.

Konsekwencje projektowe:

  • Otwory montażowe większe o 2–3 mm od średnicy śruby
  • Szczeliny dylatacyjne przy montażu w ramach
  • Unikanie sztywnego mocowania dużych powierzchni
Typowy błąd: Sztywne zamocowanie dużej płyty w ramie metalowej → wybrzuszenie latem, pęknięcie zimą.

Degradacja UV

Promieniowanie ultrafioletowe powoduje degradację tworzyw: żółknięcie, utratę przezroczystości, kruchość.

Materiał Trwałość zewnętrzna
PMMA niestabilizowane 2–3 lata
PMMA UV-stabilizowane 10–15 lat
PC bez powłoki UV 3–5 lat
PC z powłoką UV 15–20 lat
Dibond z powłoką do 15 lat

Zalecenie: Dla wszystkich zastosowań zewnętrznych stosować wyłącznie materiały UV-stabilizowane.

Odporność chemiczna

PMMA — odporny na: rozcieńczone kwasy i zasady, roztwory soli, alkohole alifatyczne (niskie stężenia), oleje mineralne.

PMMA — wrażliwy na: aceton, MEK, estry, węglowodory chlorowane, alkohol izopropylowy (wysokie stężenia).

Poliwęglan — wrażliwy na: zasady, alkohole (pękanie naprężeniowe!), ketony, amoniak, niektóre środki dezynfekcyjne.

Czyszczenie:

  • PMMA: woda z łagodnym detergentem, pH 5–8
  • PC: woda z łagodnym detergentem, unikać alkoholi

Klasy szczelności IP

System klasyfikacji stopnia ochrony obudów przed dostępem ciał stałych i wody (norma PN-EN 60529).

Format: IP XY, gdzie X = ochrona przed ciałami stałymi (0–6), Y = ochrona przed wodą (0–9).

Klasa Ochrona przed ciałami stałymi Ochrona przed wodą
IP54 Pyłoszczelność (ograniczona) Rozbryzgi
IP65 Pyłoszczelność (całkowita) Strumień wody
IP66 Pyłoszczelność (całkowita) Silny strumień
IP67 Pyłoszczelność (całkowita) Zanurzenie do 1 m
Uwaga: Klasa IP zależy od konstrukcji całej obudowy (uszczelnienia, przepusty, zamknięcia), nie tylko od materiału ścianek.

Normy dostępności (informacyjnie)

W Polsce i Europie oznakowania dla osób z niepełnosprawnościami reguluje norma PN-EN ISO 17049.

Podstawowe wymagania:

  • Znaki dotykowe: wypukłość min. 0,8 mm
  • Alfabet Braille'a: wymiary zgodne z normą
  • Kontrast: min. 70% między znakiem a tłem
  • Wysokość montażu: 120–160 cm od podłogi

Indeks terminów

Termin Synonimy Sekcja
PMMA plexi, pleksi, akryl, szkło akrylowe Materiały bazowe
PC poliwęglan Materiały bazowe
Dibond kompozyt aluminiowy, Alucobond Materiały bazowe
Kerf szczelina gięcia, rowek gięcia Gięcie tworzyw
Sprężynowanie springback Gięcie tworzyw
Cast lane, GS PMMA
XT ekstrudowane PMMA
IP klasa szczelności, stopień ochrony Właściwości

Masz pytania techniczne?

Bezpłatna konsultacja z ekspertem. Pomożemy dobrać materiał i technologię do Twojego projektu.

Umów konsultację

Encyklopedia PlexiSystem — Słownik pojęć
Ostatnia aktualizacja: styczeń 2026